Het Beslissende Kwartier
Pearl Harbor: de ochtend dat Amerika ontwaakte (1941)
Historisch moment: 7 december 1941
https://hetbeslissendekwartier.nl/afleveringen/de-ochtend-dat-amerika-ontwaakte.html

Transcript (op basis van het script)
Deze leesversie is gebaseerd op het afleveringsscript. De tekst is niet woordelijk gecontroleerd tegen de uiteindelijke audio. Regieaanwijzingen en productienotities zijn weggelaten.

Pearl Harbor, Hawaii. Zondag zeven december negentieneenenveertig. Het is zeven uur vijfenvijftig in de ochtend.

De zon hangt laag boven het water. Gouden licht valt op de rompen van acht slagschepen, zij aan zij afgemeerd langs Ford Island. De Amerikaanse Pacifische Vloot rust. Matrozen slapen uit na een zaterdagavond aan wal. Op de dekken is het stil. Ergens speelt een radio. De geur van koffie drijft uit een kombuis.

Boven de noordelijke bergen verschijnen stippen aan de hemel. Eerst tientallen. Dan meer dan vijftig. Japanse vliegtuigen naderen in strakke formatie, meer dan de radar had gedetecteerd. In de cockpit van de voorste bommenwerper kijkt commandant Mitsuo Fuchida naar beneden. Hij ziet de slagschepen liggen. Geen luchtafweer. Geen gevechtsvliegtuigen in de lucht. Hij weet dat volledige verrassing binnen bereik is. Het sein Tora, Tora, Tora was om zeven uur drieënvijftig al verstuurd, de code voor 'Aanval, verrassing bereikt.'

Over enkele seconden zullen de eerste torpedo's het water raken. Over vijftien minuten zal de machtigste vloot ter wereld in vlammen staan. En over vierentwintig uur zal Amerika in oorlog zijn.

Dit is Het Beslissende Kwartier. Het kwartier waarin Amerika de oorlog in werd gezogen.

Om te begrijpen waarom Japanse piloten die zondagochtend boven Hawaii vliegen, moeten we tien jaar terug in de tijd. In negentieneenendertig bezet Japan Mantsjoerije. In negentienzevenendertig volgt een grootschalige invasie van China. Het Japanse keizerrijk wil domineren. Grondstoffen. Olie. Rubber. De rijkdommen van Zuidoost-Azië.

De Verenigde Staten kijken toe met groeiende onrust. President Franklin Roosevelt, negenenvijftig jaar oud, probeert een balans te vinden tussen diplomatie en druk. In de zomer van negentieneenenveertig slaat Amerika terug met het krachtigste wapen dat het heeft zonder oorlog te voeren: een olie-embargo. De Japanse oorlogsmachine dreigt droog te vallen.

In Tokio besluiten de militaire leiders dat onderhandelen geen optie meer is. Admiraal Isoroku Yamamoto, opperbevelhebber van de Gecombineerde Vloot, krijgt opdracht een plan te ontwikkelen. Hij kent Amerika. Hij heeft er gestudeerd. Hij weet dat zijn land een lange oorlog tegen de industriële reus niet kan winnen. Maar één verpletterende slag, denkt hij, kan tijd kopen. En die slag moet Pearl Harbor treffen.

In de weken voor de aanval vaart een Japanse vloot in radiostilte over de noordelijke Stille Oceaan. Een machtige aanvalsvloot vaart in radiostilte. Vliegdekschepen vormen de kern. Oorlogsschepen beschermen de formatie. Commandant Chuichi Nagumo, vierenvijftig jaar oud, leidt de operatie. Hij had zich tegen het plan gekant, maar voert het uit. Als ze ontdekt worden, is de missie voorbij voordat die begonnen is.

Maar ze worden niet ontdekt.

In Pearl Harbor heerst zondagochtendrust. Admiraal Husband Kimmel, opperbevelhebber van de Pacifische Vloot, verwacht geen aanval. Niet hier. Niet nu. De Amerikaanse inlichtingendiensten weten dat Japan iets van plan is. Ergens. Misschien de Filipijnen. Misschien Malaya. Maar Hawaii lijkt te ver weg, te sterk verdedigd.

Om zes uur vijfenveertig die ochtend vuurt de torpedobootjager Ward op een Japanse mini-onderzeeër voor de kust. Het schip zinkt. Een bericht gaat naar het hoofdkwartier. Niemand slaat alarm. Om zeven uur twee detecteert een experimenteel radarstation op de noordkust een grote formatie vliegtuigen. Een luitenant op Fort Shafter wuift het weg. Dat zijn vast die B-17 bommenwerpers die van het vasteland onderweg zijn.

Het zijn geen Amerikaanse bommenwerpers.

Om zeven uur negenenveertig kijkt commandant Fuchida omlaag naar de haven. De slagschepen liggen er precies zoals de inlichtingenrapporten voorspelden. In een rij. Kwetsbaar. Om zeven uur drieënvijftig werd het sein Tora, Tora, Tora verstuurd.

Om zeven uur vijfenvijftig beginnen de eerste bommen te vallen.

De torpedovliegtuigen komen het laagst binnen, scheren over het wateroppervlak. Hun torpedo's raken doel in de ondiepe haven, schip na schip wordt getroffen in de vroege ochtendzon. Eén voor één raken ze doel.

Op de slagschepen ontwaken mannen in chaos. Het geluid van explosies. Het trillen van staal. Sirenes die beginnen te loeien. Sommigen denken eerst aan een oefening. Dan zien ze het vuur. De rookpluimen. De rode cirkel op Japanse vleugels.

Het beslissende kwartier is begonnen.

De West Virginia wordt als eerste zwaar getroffen. Zeven torpedo's slaan in haar romp. Water stroomt naar binnen. Ook verschillende bommen treffen haar. Het schip begint te zinken.

Dat geluk heeft de Oklahoma niet.

Het slagschip ligt afgemeerd naast de Maryland, een van de acht slagschepen langs Ford Island. Maar de Japanse piloten hebben hun aanvliegroutes gepland. Torpedo's raken de Oklahoma in snelle opeenvolging. Het schip helt. Vijf graden. Tien graden. Twintig.

Binnen vechten bemanningsleden om naar buiten te komen. Het schip rolt door. Om zeven uur achtenvijftig, binnen twaalf minuten na de eerste treffer, ligt de Oklahoma ondersteboven in het water. Honderden mannen zitten gevangen in de romp. Overlevenden klimmen aan boord van de Maryland om te helpen het schip te verdedigen.

Op Battleship Row is het nu volle chaos. Bommen regenen neer. Luchtafweergeschut komt langzaam op gang. Matrozen rennen naar hun posten, sommigen halfnaakt, recht uit hun kooien. Anderen springen in het water om brandende olie te ontwijken.

De slagschepen worden zwaar getroffen. Bommen en torpedo's raken doel. Overal in de haven breken branden uit. Explosies schudden de schepen door elkaar. Honderden mannen sterven in de eerste minuten van de aanval. De verwoesting is totaal.

Overlevenden van de Oklahoma klimmen aan boord van de Maryland. Ze grijpen wapens en helpen het schip verdedigen. Overal in de haven handelen mannen zonder orders, zonder plan, op instinct. Vliegtuigen worden uit hangars geduwd. Munitie wordt aangevoerd. Waar training faalt, neemt woede het over.

Het beslissende kwartier eindigt. Maar de aanval gaat door. Een tweede golf Japanse vliegtuigen volgt rond tien uur. Rond tien uur dertig is het voorbij.

Als de laatste Japanse vliegtuigen zich terugtrekken, tellen de Amerikanen de schade. Negentien marineschepen vernietigd of zwaar beschadigd. Meer dan driehonderd vliegtuigen vernietigd, de meeste op de grond. meer dan vierentwintighonderd doden. Elfhonderdachtenzeventig gewonden.

De Japanse aanval is een tactisch succes. De verwoesting die zij aanrichten is immens; de Amerikaanse Pacifische Vloot ligt in puin.

In militaire termen is de aanval een tactisch meesterwerk. Toch mist Japan zijn belangrijkste doelen. De twee Amerikaanse vliegdekschepen, de Enterprise en de Lexington, zijn niet in de haven maar op zee en ontsnappen zo aan de verwoesting.

Maar het grootste gemis is strategisch. Admiraal Yamamoto had gezegd dat hij zes maanden wild tekeer kon gaan, maar daarna geen succes meer verwachtte. Hij kende de immense industriële capaciteit van Amerika. De woede die door het land trekt, zal groter blijken dan welke bom dan ook.

De volgende dag, acht december negentieneenenveertig, spreekt president Roosevelt het Congres toe. Zijn openingszin zal de geschiedenis ingaan: Yesterday, December 7, 1941, a date which will live in infamy, the United States of America was suddenly and deliberately attacked by naval and air forces of the Empire of Japan.

Een datum die zal voortleven in schande.

Roosevelt vraagt om een oorlogsverklaring. Het Congres stemt met slechts één stem tegen. De Verenigde Staten zijn in oorlog met Japan.

Op zeven december negentieneenenveertig spreekt Eleanor Roosevelt via de radio tot het Amerikaanse volk. Ze erkent de angst. De onzekerheid. Maar ze roept op tot vastberadenheid. Whatever is asked of us, I am sure we can accomplish it. We are the free and unconquerable people of the United States of America.

Drie dagen later verklaren Duitsland en Italië, bondgenoten van Japan, de oorlog aan de Verenigde Staten. Het conflict is nu werkelijk mondiaal. Amerika, dat jarenlang had geprobeerd buiten de oorlog te blijven, staat nu in het centrum.

Het isolationisme dat Amerika decennialang had gedefinieerd, verdwijnt in de rook boven Pearl Harbor. De industriële reus ontwaakt. Fabrieken schakelen over op oorlogsproductie. Miljoenen mannen melden zich voor dienst. De shipyards draaien dag en nacht.

Negentien marineschepen zijn vernietigd of zwaar beschadigd, waaronder acht slagschepen die langs Ford Island lagen afgemeerd. De oorlog in de Stille Oceaan zal duren tot vijftien augustus negentienvijfenveertig. Hij zal eiland voor eiland worden uitgevochten. Midway. Guadalcanal. Iwo Jima. Okinawa.

Admiraal Yamamoto zal het einde niet meemaken. In negentiendrieënveertig wordt zijn vliegtuig boven Nieuw-Guinea neergeschoten door Amerikaanse jagers. Commandant Nagumo pleegt zelfmoord tijdens de slag om Saipan in negentienvierenveertig. De architecten van Pearl Harbor overleven hun eigen succes niet.

De oorlog eindigt op vijftien augustus negentienvijfenveertig. Na Hiroshima. Na Nagasaki. Na een kwartier boven Pearl Harbor dat alles in beweging had gezet.

Donald Stratton was een overlevende van de USS Arizona. Later schrijft hij in zijn boek All the Gallant Men: 'Nooit gaat er een dag voorbij dat ik er niet aan denk. Ik praat er niet veel over. Maar als december komt, wel. Het is belangrijk dat het Amerikaanse volk niet vergeet.'

Pearl Harbor veranderde niet alleen het verloop van de Tweede Wereldoorlog. Het veranderde Amerika's plaats in de wereld. Van neutraal toeschouwer naar mondiale supermacht. Van isolatie naar interventie. Die transformatie begon in één kwartier.

Vijftien minuten. Dat was alles wat het kostte om een natie te wekken.

Even tussendoor. Vind je dit een interessante podcast? Abonneer je dan via Spotify, Apple Podcasts of waar je ook luistert. En heb je een vraag, opmerking of suggestie voor een aflevering? Mail ons: 15minuten@doorzetters.net.

Wat als de aanval niet had plaatsgevonden? Of wat als Japan eerst de oorlog had verklaard, zoals het internationale recht voorschreef?

Historici debatteren hierover. Sommigen menen dat Amerika uiteindelijk toch bij de oorlog betrokken zou zijn geraakt, via incidenten in de Atlantische Oceaan of groeiende druk op Roosevelt. Anderen betwijfelen dat. Het isolationisme was sterk. De publieke opinie was verdeeld. Zonder Pearl Harbor had het Congres mogelijk nooit ingestemd met een oorlogsverklaring.

Eén ding is zeker: de manier waarop het gebeurde, maakte het verschil. Een verrassingsaanval op een zondagochtend. Zonder waarschuwing. Zonder oorlogsverklaring. De schok verenigde een verdeeld land sneller en vollediger dan welke diplomatieke manoeuvre dan ook had gekund.

Yamamoto begreep dit. Hij had gezegd dat hij zes maanden wild tekeer kon gaan, maar daarna geen succes meer verwachtte. Hij kende Amerika. Hij wist wat woede kon doen. En die ochtend boven Pearl Harbor had hij die woede gewekt.

Het is nog steeds zeven december negentieneenenveertig. De rook hangt boven de haven. Olie brandt op het water. Reddingswerkers zoeken naar overlevenden. Ergens in de romp van de omgeslagen Oklahoma kloppen mannen op het staal, wachtend op hulp die misschien niet komt.

Over vierentwintig uur zal Amerika in oorlog zijn. Over vier jaar zal het de mede-architect zijn van een nieuwe wereldorde. Maar dat weten ze nog niet, de mannen die vechten om te overleven in het water van Pearl Harbor.

Zij weten alleen dat het vijftien minuten heeft geduurd. En dat niets ooit meer hetzelfde zal zijn.

Dit was Het Beslissende Kwartier, vijftien minuten die alles veranderden. Mijn naam is Julius van Rossum. Er is altijd een volgend beslissend kwartier.