Het Beslissende Kwartier
John F. Kennedy: de moord in Dealey Plaza, Dallas (1963)
Historisch moment: 22 november 1963
https://hetbeslissendekwartier.nl/afleveringen/dallas-dealey-plaza.html

Transcript (op basis van het script)
Deze leesversie is gebaseerd op het afleveringsscript. De tekst is niet woordelijk gecontroleerd tegen de uiteindelijke audio. Regieaanwijzingen en productienotities zijn weggelaten.

Dealey Plaza, Dallas, Texas. Tweeëntwintig november negentiendrieënzestig. Het is twaalf uur negenentwintig.

De Texaanse zon brandt op het asfalt van Elm Street. Een open limousine glijdt langzaam door de bocht, omringd door duizenden juichende toeschouwers. Op de middelste bank zitten gouverneur John Connally en zijn vrouw Nellie. En achterin, in het volle zicht van iedereen, zitten president John Fitzgerald Kennedy en zijn vrouw Jacqueline. Zij draagt een roze pakje. Hij zwaait naar de menigte.

Boven hen, op de zesde verdieping van een bakstenen pakhuis, staat een raam open. Achter dat raam wacht een vierentwintigjarige voormalig marinier genaamd Lee Harvey Oswald. In zijn handen een geweer. De kijker gericht op de limousine.

Niemand in die auto weet dat de volgende vijftien minuten de loop van de Amerikaanse geschiedenis zullen veranderen.

Dit is Het Beslissende Kwartier. Het kwartier waarin Amerika zijn president verloor.

Om te begrijpen waarom John F. Kennedy op deze novemberochtend door Dallas rijdt, moeten we terug naar het voorjaar van negentiendrieënzestig. Kennedy is bijna drie jaar in zijn eerste termijn als president. Hij is zesenenveertig jaar oud, de jongste gekozen president ooit, en zijn populariteit staat onder druk.

Texas is cruciaal voor zijn herverkiezing in negentienvierenzestig. Maar de Democratische Partij in de staat is hopeloos verdeeld. De liberale senator Ralph Yarborough en de conservatieve gouverneur John Connally kunnen nauwelijks in dezelfde ruimte verblijven zonder ruzie te maken. Kennedy moet die breuk lijmen, en hij moet het persoonlijk doen.

Daarom plant het Witte Huis een tweedaagse reis door Texas. Houston, San Antonio, Fort Worth, Dallas, Austin. Handenschudden, toespraken, fondsenwerving. En overal: de president en de First Lady, samen, stralend, in volle glorie.

Op eenentwintig november arriveert het presidentiële gezelschap in Texas. De ontvangst is overweldigend. Maar achter de glimlachen schuilt onrust. Dallas staat bekend als een conservatief bolwerk waar Kennedy weinig vrienden heeft.

De ochtend van tweeëntwintig november brengt Kennedy door in Fort Worth. Later die ochtend vliegt het presidentiële gezelschap naar Dallas. De sfeer is optimistisch, ondanks de politieke spanningen in de staat.

Om elf uur achtendertig landt Air Force One op Love Field in Dallas. De wolken zijn opgetrokken. De zon schijnt fel. Gouverneur Connally staat klaar om het presidentiële paar te ontvangen. De menigte op Love Field juicht het presidentiële paar toe.

Intussen is Lee Harvey Oswald al uren aan het werk. Hij is magazijnmedewerker bij de Texas School Book Depository, een pakhuis aan Dealey Plaza waar schoolboeken worden opgeslagen. Die ochtend is hij gearriveerd met een lang pakket, gewikkeld in bruin papier. Tegen een collega zegt hij dat het gordijnroeden zijn.

Rond elf uur vijfenvijftig vertrekt de motorcade van Love Field. Het dak blijft open. Het weer is te mooi om de president achter glas te verbergen. De motorcade zet zich in beweging. Bestemming: de Dallas Trade Mart, waar Kennedy een lunch-toespraak zal houden.

Om twaalf uur negenentwintig draait de motorcade vanaf Main Street Dealey Plaza op. De menigte hier is dunner dan in het centrum, maar nog steeds enthousiast. De limousine mindert vaart voor de scherpe bocht naar Elm Street.

Gouverneur Connally draait zich om naar de president. Hij zegt: Meneer de president, u kunt nu toch niet zeggen dat er in Dallas niemand is die van u houdt en u waardeert. Nellie Connally glimlacht. Jacqueline zwaait naar de mensen links van de auto.

Het is nu twaalf uur dertig. De limousine passeert de Texas School Book Depository. De snelheid is nog geen vijftien kilometer per uur. Kennedy kijkt naar rechts, naar een groepje mensen dat staat te zwaaien bij een betonnen pergola.

Zes verdiepingen boven hem, in de zuidoostelijke hoek van het pakhuis, tuurt Lee Harvey Oswald door de kijker van zijn Mannlicher-Carcano geweer. Het doelwit beweegt langzaam weg van hem, de straat af.

Hij haalt de trekker over.

Het eerste schot klinkt om twaalf uur dertig. Veel omstanders denken dat het een uitlaat is, of vuurwerk. Maar een toeschouwer die de motorcade filmt, blijft draaien.

Eén kogel raakt de president in zijn rug en verwondt daarna gouverneur Connally ernstig.

Jacqueline Kennedy schreeuwt: Oh, God! Nee, nee, nee!

Jackie Kennedy draait zich naar haar man. Ze ziet zijn gezicht vertrekken van pijn. Ze begrijpt niet wat er gebeurt.

Dan volgt het tweede schot dat doel treft. De kogel raakt Kennedy aan de rechterkant van zijn achterhoofd. Het effect is verwoestend. Jacqueline ziet het. Ze klimt op de achterkant van de limousine, naar buiten, in blinde paniek.

Secret Service agent Clint Hill rent naar de auto. Hij springt op de achterbumper en duwt Jackie terug in haar stoel.

In de chaos die volgt schiet de limousine vooruit, onder het spoorwegviaduct door, richting Stemmons Freeway.

Achter hen ligt Dealey Plaza in totale ontreddering. Mensen rennen alle kanten op. Sommigen werpen zich op de grond. Anderen wijzen naar het pakhuis, naar de pergola, naar de hemel. Niemand weet waar de schoten vandaan kwamen.

Hij daalt de trap af en verlaat het gebouw.

In de limousine houdt Jacqueline Kennedy het hoofd van haar man in haar schoot. Later zal Secret Service agent Clint Hill haar woorden herhalen. Ze zei: Ze hebben zijn hoofd eraf geschoten. Ik hou van je, Jack.

Om twaalf uur achtendertig arriveert de limousine bij de spoedeisende hulp van Parkland Memorial Hospital. Artsen staan al klaar. Maar voor president Kennedy is elke hulp te laat.

In Parkland Hospital proberen artsen het onmogelijke. Ze voeren een tracheotomie uit, masseren zijn hart, pompen bloed in zijn aderen. Maar de hoofdwond was fataal. Om dertien uur precies stopt het medisch team. Een arts noteert de officiële tijd van overlijden.

Vader Oscar Huber, een katholieke priester, dient de laatste sacramenten toe. Tegen verslaggevers buiten zegt hij: Ik heb hem zojuist de laatste riten gegeven.

Jacqueline Kennedy blijft aan de zijde van haar man, nog steeds in haar bebloede roze pakje.

Om dertien uur drieëndertig kondigt persvoorlichter Malcolm Kilduff de dood van de president aan. De wereld staat stil.

Buiten Dallas is de jacht op de schutter al begonnen. Om dertien uur twaalf wordt politieagent J.D. Tippit neergeschoten in het stadsdeel Oak Cliff. Getuigen beschrijven een jonge man met een pistool. Om dertien uur vijftig arresteert de politie Lee Harvey Oswald in het Texas Theatre, een bioscoop waar hij zich heeft verstopt.

Die avond wordt Oswald officieel aangeklaagd voor de moord op president Kennedy.

John F. Kennedy was meer dan een president. Hij was een symbool van een nieuw Amerika. Jong, energiek, welbespraakt. De eerste katholiek in het Witte Huis. De man die Amerika naar de maan wilde sturen.

Zijn presidentschap was kort maar intens. De Varkensbaai-invasie in negentieneenenzestig was een vernedering. Maar de Cubacrisis een jaar later toonde zijn vastberadenheid. Dertien dagen lang balanceerde de wereld op de rand van een nucleaire oorlog, en Kennedy week niet. Hij dwong de Sovjet-Unie de raketten uit Cuba terug te trekken.

Kennedy toonde groeiende interesse in de burgerrechtenbeweging. Maar hij vond het opheffen van rassenscheiding een zaak van de individuele staten.

Die belofte zou hij niet meer kunnen waarmaken. Zijn opvolger, Lyndon B. Johnson, zou de Civil Rights Act van negentienvierenzestig door het Congres loodsen. In naam van Kennedy.

De moord op Kennedy was de eerste grote tragedie van het televisietijdperk. Binnen minuten wist heel Amerika dat hun president was neergeschoten. Miljoenen zagen live hoe Lee Harvey Oswald twee dagen later werd doodgeschoten door nachtclubeigenaar Jack Ruby, tijdens zijn overbrenging van het politiebureau van Dallas naar de gevangenis van de county.

De Warren Commissie, ingesteld door president Johnson, concludeerde in negentienvierenzestig dat Oswald alleen had gehandeld. Maar die conclusie werd nooit breed geaccepteerd. Talloze complottheorieën ontstonden en bleven voortleven. De CIA. De maffia. Cuba. De Sovjet-Unie. Iedereen was verdacht.

In negentiennegenenzeventig oordeelde een commissie van het Huis van Afgevaardigden dat er waarschijnlijk sprake was geweest van een samenzwering. Die conclusie werd later weer betwist. De waarheid blijft omstreden.

Wat vaststaat is de impact. Het vertrouwen van Amerikanen in hun overheid kreeg een klap waarvan het nooit volledig herstelde. De onschuld van Camelot, zoals Kennedy's Witte Huis werd genoemd, was voorbij. Een tijdperk van scepsis en wantrouwen begon.

Jacqueline Kennedy vloog diezelfde middag terug naar Washington, nog steeds in haar bebloede roze pakje. Naast haar in het vliegtuig stond de kist met het lichaam van haar man. En de nieuwe president, Lyndon B. Johnson, werd om veertien uur achtendertig aan boord van Air Force One beëdigd.

John Fitzgerald Kennedy werd begraven op Arlington National Cemetery. Een eeuwige vlam brandt nog steeds op zijn graf, daar op een heuvel met uitzicht op de stad die hij had gediend.

Vijftien minuten. Dat was alles wat het kostte om het Amerika van Kennedy te veranderen in het Amerika na Kennedy. Van optimisme naar onzekerheid. Van vertrouwen naar argwaan. Van een jonge president die naar de sterren keek, naar een eindeloze zoektocht naar antwoorden die nooit kwamen.

Even tussendoor. Vind je dit een interessante podcast? Abonneer je dan via Spotify, Apple Podcasts of waar je ook luistert. En heb je een vraag, opmerking of suggestie voor een aflevering? Mail ons: 15minuten@doorzetters.net.

Wat als de limousine een gesloten dak had gehad? Het weer in Dallas was die ochtend zonnig en helder. In Fort Worth regende het nog. Als de bewolking was gebleven, zou het plastic bubbeldak op de Lincoln zijn gemonteerd. Geen vrij schootsveld voor Oswald.

Of wat als de motorcade een andere route had genomen? De scherpe bocht naar Elm Street dwong de limousine tot bijna stapvoets rijden. Een rechte route over Main Street zou veel hogere snelheden hebben toegestaan. Een bewegend doelwit is moeilijker te raken.

Maar de geschiedenis kent geen herkansingen. De zon scheen. Het dak bleef open. De route liep langs het pakhuis waar een onopvallende magazijnmedewerker zijn geweer in stelling had gebracht.

De sfeer in Dallas was gepolariseerd, met zowel sterke aanhang als felle tegenstanders van Kennedy's beleid. Toch reed de president die dag in een open limousine, zichtbaar voor iedereen, omdat het weer te mooi was om hem achter glas te verbergen.

Dealey Plaza is nu een nationaal historisch monument. Toeristen staan dagelijks op de plek waar de limousine reed toen de schoten vielen. Ze kijken omhoog naar het raam op de zesde verdieping, nu een museum. Ze leggen bloemen bij het witte kruis op het asfalt.

Op tweeëntwintig november negentiendrieënzestig, om twaalf uur dertig in de middag, verdween een president uit het zicht van zijn land. Wat bleef was een weduwe in het roze, een opname van acht millimeter film, en vragen die nooit volledig beantwoord zouden worden.

Amerika verloor die dag meer dan een president. Het verloor het geloof dat alles mogelijk was, dat de toekomst helder en onbegrensd voor hen lag. Vijftien minuten in de Texaanse zon, en niets was meer hetzelfde.

Dit was Het Beslissende Kwartier, vijftien minuten die alles veranderden. Mijn naam is Julius van Rossum. Er is altijd een volgend beslissend kwartier.