Een blogpost, een tekstvenster en een gratis aanbod: in één ochtend verandert kunstmatige intelligentie van laboratoriumtechnologie in iets wat een miljoen mensen in vijf dagen uitproberen.
San Francisco, 30 november 2022. Het exacte tijdstip is niet gedocumenteerd. De ochtendschemering hangt nog boven de stad, en in het kantoor van OpenAI gloeit het blauwe licht van beeldschermen. Op een van die schermen staat een blogpost klaar. Titel: "Introducing ChatGPT". Vijf woorden, meer niet. De mensen in dit kantoor weten dat ze iets groots in handen hebben. Hoe groot, weten ze nog niet. Ze kunnen niet vermoeden dat deze ochtend het startschot is voor de snelste adoptie van een consumentenproduct in de geschiedenis.
Een lange aanloop
Het begint ver voor deze ochtend. In 1966 schrijft een onderzoeker aan het Massachusetts Institute of Technology een programma dat ELIZA heet, een chatbot die zich voordoet als psychotherapeut. ELIZA herhaalt vooral wat je zelf zegt, in vraagvorm. Het is een truc, maar mensen trappen erin en vertrouwen hun geheimen toe aan een machine. Decennialang blijft dat de stand van zaken: scripts, trucs, schijn.
In 2017 publiceren Google-onderzoekers een paper over een nieuwe architectuur, de Transformer. Computers leren taal niet langer woord voor woord te verwerken, maar in context. OpenAI, in 2015 opgericht met de missie kunstmatige algemene intelligentie veilig te ontwikkelen, grijpt die doorbraak aan. In 2018 volgt GPT-1, in 2019 GPT-2, in 2020 GPT-3 met honderdvijfenzeventig miljard parameters. Elke versie is groter en beter dan de vorige, maar altijd achter gesloten deuren, bedoeld voor experts.
De mensen achter het scherm
Die ochtend werkt een klein team aan de laatste voorbereidingen. Sam Altman, zevenendertig jaar, is CEO. Hij leidde eerder Y Combinator, de beroemdste startup-accelerator ter wereld, en gelooft dat taalinterfaces de toekomst zijn: tegen de computer praten en krijgen wat je wilt. Naast hem werkt Greg Brockman, vijfendertig, president en medeoprichter, de technische architect. Ilya Sutskever, eveneens vijfendertig, is chief scientist en werkte eerder bij Google. Mira Murati, drieëndertig, is CTO en slaat de brug tussen onderzoek en product.
Samen hebben ze iets besloten dat tegen de gewoonte ingaat. Het model verdwijnt niet achter een API voor ontwikkelaars, maar wordt weggegeven, gratis, aan iedereen. Ze noemen het een research preview. Het doel is feedback verzamelen en ontdekken waar het model faalt. In werkelijkheid zetten ze een deur open.
Publiceren
Ergens in het kantoor klikt iemand op publiceren. De blogpost gaat live. "We have trained a model called ChatGPT which interacts in a conversational way", staat er. Het dialoogformaat maakt het mogelijk vervolgvragen te beantwoorden, fouten toe te geven en onjuiste aannames te weerleggen. De tekst is droog en zakelijk, maar wat erin staat is dat niet: dit is geen chatbot die scripts volgt, maar een systeem dat luistert en antwoordt alsof het nadenkt.
Binnen minuten verschijnen de eerste gebruikers. Eerst typen ze simpele vragen: de hoofdstad van Frankrijk, de werking van fotosynthese. De antwoorden komen vloeiend en coherent. Dan wordt het ingewikkelder. Schrijf een gedicht over eenzaamheid. Leg kwantummechanica uit alsof ik vijf ben. Help me met mijn sollicitatiebrief. ChatGPT antwoordt, elke keer, op alles.
De stroom
De servers beginnen te kraken. Sam Altman schrijft diezelfde dag: "language interfaces are going to be a big deal, I think. Talk to the computer and get what you want." Het is een terloopse opmerking, bijna nonchalant, van iemand die weet wat hij heeft losgelaten. Op Twitter, Reddit en Hacker News verschijnen screenshots van gesprekken. De machine schrijft code, componeert essays, vertelt grappen. Sommigen zijn euforisch, anderen bezorgd: wat betekent dit voor schrijvers, voor programmeurs, voor de waarheid zelf? OpenAI heeft een disclaimer toegevoegd, het model kan fouten maken en onzin produceren, maar niemand leest die. Iedereen praat met de machine.
Binnen vijf dagen heeft ChatGPT een miljoen gebruikers. Docenten ontdekken dat studenten hun essays laten schrijven, programmeurs dat de machine code kan debuggen, journalisten dat ze een interview kunnen voorbereiden door te oefenen met een AI. Eind december telt de dienst zevenenvijftig miljoen maandelijkse actieve gebruikers. In januari 2023 passeert ze de honderd miljoen, de snelstgroeiende consumentenapplicatie in de geschiedenis.
De wereld reageert. Google, jarenlang leider in AI-onderzoek, voelt de druk en versnelt de ontwikkeling van wat later Gemini wordt. Anthropic, opgericht door voormalige OpenAI-medewerkers, lanceert Claude. Microsoft, dat miljarden in OpenAI heeft geïnvesteerd, kondigt aan ChatGPT in Bing te integreren. In februari 2023 volgt ChatGPT Plus, een betaald abonnement om de servercapaciteit te bekostigen, in maart de API voor ontwikkelaars en later die maand GPT-4. De AI-race is begonnen, en iedereen rent.
Toegang, geen doorbraak
Wat maakt deze ochtend zo bijzonder? Het is niet de technologie zelf. De Transformer, de trainingsmethoden en de schaal bestonden al jaren in de academische literatuur. Yann LeCun, hoofdwetenschapper AI bij Meta, zal later zeggen dat er technisch gezien weinig nieuws was. Maar dat mist het punt. De revolutie zat niet in de wetenschap, maar in de toegang. Voor het eerst kon iedereen met een internetverbinding een gesprek voeren met een systeem dat leek te begrijpen wat je zei. Geen programmeerkennis, geen technische achtergrond, geen toegang tot exclusieve API's. Alleen een tekstvenster.
De gevolgen zijn nog steeds niet te overzien. Het onderwijs worstelt met de vraag hoe je studenten nog toetst, de journalistiek met de vraag wat echt is en wat gegenereerd, de kunst met wat originaliteit nog betekent, en de arbeidsmarkt met de vraag welke banen verdwijnen en welke ontstaan. Maar er is ook hoop. Mensen met een beperking krijgen hulpmiddelen die voorheen ondenkbaar waren, kleine ondernemers krijgen toegang tot capaciteiten die vroeger alleen grote bedrijven konden betalen, en onderzoekers krijgen assistenten die nooit slapen.
Dat is wat 30 november 2022 beslissend maakt. Niet de uitvinding, maar de beslissing om haar weg te geven. OpenAI zette een deur open, en de wereld liep naar binnen.
Lees het verhaal terug
Bewaar de tekst van deze aflevering om rustig na te lezen.
Download transcript (TXT) Deze leesversie is gebaseerd op het afleveringsscript. De tekst is niet woordelijk gecontroleerd tegen de uiteindelijke audio. Regieaanwijzingen en productienotities zijn weggelaten.